Karatэ

Karatäniň kökleri Okinaw adasynyň söweş ulgamlaryna (XIX asyrynyň ahyry) barýar, olary Hytaý ushusy we ýerli özüni gorama tehnikalarynyň («tä») täsirinde emele gelipdir. Ilkinji döwürde bu sungat gizlin guralylyk bilen meşgullanyp, tek bir atly bolmady. Okinawa söwda gyranydy, bu bolsa Hytaýly we Ýapon ustalarynyň arasynda bilim çaltagynyň ösüşine getiripdi. Şol döwürde meşgullanmalar amaly häsiýetde boldy we silah çygdaryşynyň çäklendirilen şertlerinde netijeli özüni goramaga gönükdirildi.

XX asyrynyň başlanýcysy dönüm nöwis boldy. Şöre-ryu stili usta Gitin Funakozi karatäni kölümedän çykardy. 1922-nji ýylda Ýaponiýanyň Bilim ministrliginiň çagyrylmagy bilen Tokioda ilkinji açyk görkezme geçiripdi. Bu hadysa sungatyň materik Ýaponiýasynda ýaýramagyna başlanýc boldy. Funakozi tehnikany täzelenýärdi, dzyudo-dan alnan gim (gi) we belt ulgamyny girizdi, bu bolsa öwrenmegi has düzümi we giň köpçüligi üçin elýeterli etdi.

II Jahan uruşyndan soň karatä ABŞ-nyň Ýaponiýada ýerleşýän harby gulaglylar we ABŞ-a we Europe-a köçýän Ýapon terbiýçileri berkararlygy bilen dünýä boýunça ýaýradyldy. 1970-nji ýylda Dünýä birleşilen karatä guramasy (WUKO) döredildi, soňra Dünýä karatä federasiýasy (WKF) hökmünde üýtgedildi. Gurama halkara çempionatlar üçin düzümleri standartlaşdyrypdi, bu bolsa bu spor görnüşi uly köp sport hadysalarynyň programmyna goşulmagyna mümkinçilik berdi.

Olimpiýa ykrarlamagyna uzyn ýol 2020-nji ýylda Tokiodaky Oýunlarda karatäniň ilkinji çykyşy bilen tamamlandy. Häzirki wagtda spor görnüşi adaty gymmatlary we häzirki sport formatynyň arasynda muwansyzlygy üpjün saklap, ösüşini dowam etdirýär. Karatä taryhy arhiwleri federasiýalarynyň resminamalary, şöhrat zaly we muzeýler arkaly saklanýar, bu bolsa esasy ustalarynyň bu ugurda goşandan goşandy belgelendirýär.

SSR-de karate 1950-njy ýyllarynyň ahyrynda resmi däl gyzyklanma hökmünde peýda boldy. 1973-nji ýylda sport görnüşi birleşdiriji dolandyryjy guram bolmanlygy sebäpli wagtlaýyn gadagan edildi, ýöne 1978-nji ýylda SSSR Karate Federasiýasy resmi tescil edildi.

Regiondaky ösüş tapgyrlary:

1980-nji ýyllar: SSSR-iň ilkinji resmi çempionatlar geçirildi.

1990-njy ýyllar: GGN-iň garaşsyz döwletlerinde milli federasiýalary döretmek. Halkara gurluşlara integrasiýa (WKF).

2000-nji ýyllar – häzirki wagta çenli: Çagalaryň infrastrukturasyny ösdürmek, Moskwada, Sankt-Peterburgda, Astanada we beýleki şäherlerde uly halkara turnirlary geçirilmegi.

Rossiya we GGN ýurtlarynyň sportçulary Yewropa we dünýä çempionatlarynyň baýyrgeldäşleriniň arasynda yzygiderli girýärler. «ProBoi» ekosistemi regionyň sport guramalaryny goldaýar, çykyş edýänleri we çäredileri dolandyrmak üçin gural berýär.

Muňňalara Dünýä karate federasiýasy (WKF) standartlary boýunça geçirilýär.

Muňňalaryň formaty:

1. Meýdan: 8x8 metr ululygynda tatami.
2. Duýşmanyň wagtı: erkekler üçin 3 minut, aýallar üçin 2 minut (kumite).
3. Ékipirówka: Ak kyub-ytyk (gi), goragly bilak, oýran üstüne goýulýan goraglyk, agyz goraglygy, jem goraglygy.

Bahalaýyş ulgamy (Kumite):

1. Ippon (3 bal): Başyňa oýran bilen urmak ýa-da atdyrmakdan soň urmak.
2. Vazari (2 bal): Denäniň bölegine oýran bilen urmak.
3. Yuko (1 bal): Başyňa ýa-da denäniň bölegine el bilen urmak.

Çäklendirilen hereketler:

1. Haddan artys tanyşyk (ýaralandyryjy urular).
2. Süwerekleşiklere, boğaza, jeme häsiýetli hüjümler.
3. Hakimiiň buýrugyndan soň urular.
4. Passiw duýşuw.

Ýeňiş ballar boýunça, üstünlik (8 bally tapawut) ýa-da raýatyň diskualifikasiýasy arkaly berilýär.

Karaté iň gowurakly we we garsylykly görnüşli jedyoborçyluk sportlarynyň biridir, her ýaşdaky adamlar üçin.

Çybana ösüş:

1. Üýtgärjiligi, uzadylmagy we boýun eginleriniň hereketlendirilmegini gowulandyrmak.
2. Pürjüni güýji we reaksiya tizligini ösdürmek.
3. Müşak korpusyny we duruşy güýçlendirmek.

Psihologiki peýda:

1. Ulularyň we raýatlaryň hormadyny terbiýelemek (dojó etiketi).
2. Diýdirişi we özüni dolandyryşy ösdürmek.
3. Meditasiýa we kata pratikasy arkaly stress derejesini peseltmek.

«ProBoi» platformasynda aýrylar çagalary üçin barlanan sekleri tapyp bilerler, şolarda meşgalaýiş prosesi ýaş aýratynlyklary we howpsuzlygy göz öňünde tutup gurlan.