Boks

Ýumrukly döğüşler köne döwürde hem bar boldy. Ilkin resminamaly maglumatlar Gadymy Mesir we Şumer (E. ö. III–II müňýyllik) bilen bagly. E. ö. 688-nji ýylda boks gadymy Olimpiýa oýunlarynyň programmyna girizildi. Gadymy greece warianty gatylygy bilen tapawutlanýardy: döğüşçiler bÿrek taýdan ýokdu, duel ise bir bölek ýeňilini mynlasa ýa-da aýylyny ýitirip, dowam edýärdi.

Rim imperiýasynda boks metal goýumly bÿrek taýda bolan kestlerden peýdalanyp, tomary döwletçilik döğüşlerine öwrüldi. Rim düşýändiginden soň, XVIII asyrgacha düzümli döğüşlere garşy gyzyklanma azaldy.

Gaýtadan dirilme Angliýada başlandy. 1719-njy ýylda Jeýms Figg ilkinji boks akademiýasyny açdy we Angliýanyň ilkinji çempionatyny geçiripdirdi. Onuň şagyrdy, Jek Braýton, 1743-nji ýylda ýerde ýatan düşmänüň üstüne üýtgemegi notgeltýän we «raund» düşünjesini girizýän ilkinji düzgünleri düzdü.

Häzirki döwür 1867-nji ýylda Kuinsberri markiziniň düzgünlerini kabul etmek bilen başlandy. Olaryň dowam etmegi bÿrek taýlaryny makullary hökmli etdi, raundyň wagtyny üç minut bilen çäkläp, göreşmegi notgeltip, nokdaýnda on aragazany girizdiler.

XX asyrda boks amatýor we professionalga bölündi. 1904-nji ýylda bu sport taýdan Olimpiýa oýunlarynyň programmyna girdi. 1920-nji ýyllarda çempion atlaryny dolandyrýan ilkinji professional birleşikler emele gelmeye başlady. Häzirki wagtda sport taýdanyň taryhy merasymy muzeyler, şöhrat zalyna we döğüş statistikasynyň arhiwleri arkaly saklanýar.

Rossïýa imperiýasyň territorïýasynda boks XIX asyrynyň ahyrynda sirki atletleri we sport howpsuzlarynyň berkararlylygy bilen ýaýramaga başlady. 1917-nji ýylyň soňundan soň bu sport görnümi döwlet goldawy aldy, ol fiziki terbiýe ulgamynyň bir bölegi hökmünde.

Osnovnыe bölekler ösüşde:

1. 1930-njy ýyllar: SSSR-iň ilkinji resmi çempionatlar geçirildi.
2. 1950–1980-nji ýyllar: Sowet bokschylarynyň halkara meýdançalara çykyşy, Olimpiýada we Europe çempionatlarunda köp sanly gezekler.
3. 1990-njy ýyllar – häzirki wagta çenli: Professional we amatýor ugurlara bölünmek. MDG döwletlerinde milli federasiýalary döretmek.

Rossïýa, Gazagystan, Belorusïýa we sebitdäki beýleki döwletlerden gelýän sportçular dünýä çempionatlarunda ylalys meýdanlaryny yzygiderli eýelemäge. Sebitede ösüşli çaganyň-ýaşulyklarynyň mekdepleri, klublar we professional promouterlik kompaniýalarynyň toru işleýär. «ProBoi» portaly sebit guramalary üçin gatnaşyjylary hasaba geçirmek we resminamalary dolandyrmak guralyny üpjün edýär.

Esasy regulirleme dünýälerde geçirilýän we çykyş edýänleri howpsuzlyk temin etmegi dolandyryar.

Esasy düzümler:

1. Meýdan: Arbaýly ring, tarapyň ululygy 5-den 7 metergä çenli.
2. Döwlet wagty: Adaty raund 3 minut dowam eder. Raundlaryň sany proffyda 4-den 12-e çenli, amatorda 3–4.
3. Ugrukly uruş zolagy: Kelleň öňki bölegi we belden ýokary göwresi.

Çäklendirilen hereketler:

1. Belden aşak, enkala, arka we böwrek uruşlary.
2. Baş, dirsek, çüýse bilen uruşlar.
3. Üstünlikleri saklamak, itermek, klinçde göreşmek (amatorda boksta klinç tiz aýyrylýar).
4. Hakim buýrugyndan soň uruşlary etmek.

Üýtgy bilen belgilemek:

1. Oçkalar boýunça üýtgy (hakimlaryň çözgüdi).
2. Nokaut (raýat 10 sekuntda turmady).
3. Tehnik nokaut (lukman ýa-da hakim tarapyndan dursat).
4. Çäklendirmeler üçin raýatyň diskwalifikasýasy.

Sistematik boksa bilen meşgullanmalar harmonik jismoný fiziki inkişafyna we saglygy güýçlendirmäge kömek edýär.

Fiziki häsiätler:

1. Çaltlyk-güýç görkezijilerini inkiş etdirmek.
2. Dem alyş we ýürek-damar ulgamy güýçlendirmek.
3. Hereketleriň koordinasijasy we çaltlygy gowulandyrmak.

Şahsy häsiätler:

1. Disiplina we raýata hormatlylygy terbiýelemek.
2. Stresde durnuklylygy we çözgüt kabul etmek ukybyna inkiş etdirmek.
3. Özüni goramak we özüne ynam ukyplary.

Boks professional karýera üçin hem, hem-de amatýor fitness meşgullanmalary üçin maýyr. «ProBoi» platformasynda dürli taýýarlyk derejeleri üçin bölümler tapyp bolýar — täze başlaýjylardan sport ustalaryna çenli.